Adimen artifiziala eta berdintasuna: enpresentzat ezinbesteko ikuspegia
Adimen artifiziala enpresa-kudeaketako esparru ugari eraldatzen ari da. Hautaketa-prozesuek, errendimenduaren ebaluazioak, produktu eta zerbitzuen diseinuak edota erabakiak hartzeko prozesuek gero eta maizago erabiltzen dituzte algoritmoetan oinarritutako tresnak. Hala ere, sistema horiek ez dira nahitaez neutralak, eta lehendik dauden desberdintasunak errepikatu edo areagotu ditzakete.
Gai hori izan zen CEBEKek 2026ko uztailaren 23an Enpresan Bardin programaren barruan antolatutako enpresa-gosariaren ardatza. Topaketaren izenburua honako hau izan zen: «Begirada kodetua. Adimen artifizialak enpresa-inguruneko berdintasuna baldintzatzen duenean».
Esther Eguzkiagirre EREINN Aholkularitza eta Prestakuntzako zuzendariak parte hartu zuen topaketan. Bertan, Bizkaiko hainbat erakundetako profesionalak eta ordezkariak bildu ziren, adimen artifizialak berdintasunaren ikuspegitik dakartzan arriskuei eta aukerei buruz hausnartzeko.
Algoritmoek ere joerak barnera ditzakete
Saioa Lorena Fernández Álvarezek eman zuen, Deustuko Unibertsitateko Adimen Artifizialeko Batzordeko arduradunak eta Europako Batzordearen Gendered Innovations aditu-taldeko kideak. Bere hitzaldian funtsezko gai bat azpimarratu zuen: adimen artifizialeko sistemek giza datu eta erabakietatik ikasten dute eta, ondorioz, gizartean dauden aurreiritziak, desorekak eta estereotipoak barnera ditzakete.
Erabilitako datuek gizartearen aniztasuna behar bezala ordezkatzen ez dutenean, desberdintasun historikoak islatzen dituztenean edo gaizki formulatutako galderetatik abiatzen direnean, lortutako emaitzek talde jakin batzuei sistematikoki kalte egin diezaiekete.
Joera horiek sexuarekin, jatorriarekin, adinarekin, sexu-orientazioarekin, desgaitasunarekin, kokapen geografikoarekin edo hizkuntzarekin lotuta ager daitezke, besteak beste. Gainera, elkarren artean konbinatu eta diskriminazio intersekzionaleko egoerak sor ditzakete.
Adimen artifizialaren eragina lan-ingurunean
Arreta berezia eskatzen duen esparruetako bat pertsonen kudeaketa da. Hautagaitzak iragazteko, sustapenak gomendatzeko edo jarduna ebaluatzeko erabiltzen den sistema batek objektiboa dirudi, datuen bidez funtzionatzen duelako. Hala ere, aurretik hartutako eta desberdintasunek baldintzatutako erabakiekin entrenatu bada, horiek errepikatzen ikas dezake.
Hori gertatu izan da, adibidez, gizonezkoen profilak lehenesten zituzten hautaketa-tresnekin. Tresna horiek prozesu historikoetatik ikasi zuten, zeinetan lanpostu jakin batzuetarako kontratazio gehienak gizonei zegozkien.
Beste arrisku bat automatizazioarekiko joera da: gomendio teknologiko bat behar besteko berrikuspen kritikorik gabe onartzeko joera, alegia. Erabaki garrantzitsuak sistema baten esku uzteak ez du erakundearen erantzukizuna ezabatzen, ezta giza gainbegiratzearen beharra ere.
Beraz, adimen artifiziala laguntza-tresna gisa ulertu behar da, eta ez zalantzan jarri ezin den objektibotasun-iturri gisa.
Aniztasuna, gainbegiratzea eta erantzukizuna
Adimen artifizial bidezkoago baterantz aurrera egiteko, beharrezkoa da aniztasuna haren bizi-ziklo osoan txertatzea: datuetan, teknologia garatzen eta erabiltzen duten taldeetan, egiten diren galderetan eta teknologia erabiltzeko helburuetan.
Enpresek, halaber, beren tresnen emaitzak aldian-aldian berrikusi, gainbegiratze-mekanismoak ezarri, taldeak prestatu eta berdintasunaren gainean izan dezaketen eragina ebaluatu behar dute.
Adimen artifiziala ezartzean genero-ikuspegia eta aniztasuna txertatzea ez da ekitate-printzipio bati erantzutera mugatzen. Erabakien kalitatea hobetzen, arriskuak aurreikusten, berrikuntza sustatzen eta erakundearen lehiakortasuna zein konfiantza indartzen ere laguntzen du.
EREINNen konpromisoa eraldaketa arduratsuarekin
Esther Eguzkiagirrek enpresa-gosari honetan parte hartu izana bat dator EREINNek etengabeko eguneratzearekin eta erakundeei lan-ingurune bidezkoagoak, arduratsuagoak eta jasangarriagoak eraikitzen laguntzeko duen konpromisoarekin.
Eraldaketa digitalak aukera garrantzitsuak eskaintzen ditu, baina galdera berriak egitea ere eskatzen du. Irtenbide teknologiko bat ezarri aurretik, erakundeek aztertu behar dute zer datu erabiltzen dituen, zer errealitate ordezkatzen dituen, nor gera daitekeen kanpoan eta nola gainbegiratuko diren haren erabakiak.
Berrikuntza benetako aurrerapentzat hartu ahal izateko, pertsona guztien ongizateari lagundu behar dio. Berdintasuna hasieratik txertatzeak adimen artifizialaren potentziala aprobetxatzeko aukera emango du, iraganeko estereotipoak eta desberdintasunak teknologia berrien bidez sendotu gabe.
